De onvoorziene netcongestieverzachter: warmtapwater

In de Lange termijn renovatievisie voor de gebouwde omgeving is het aandeel tapwater nu al 19% van het werkelijk finaal energieverbruik van de woningen. In de prognose voor 2050 stijgt dit aandeel met de voorziene isolatieslag tot 32%. Hoe kunnen we dat voorkomen?

Een stijgend aandeel warmtapwater tot wel 32% in 2050?! Is dat echt nodig? Ja, zou je zeggen als je weet dat tapwater in nieuwbouwwoningen al vaak 45-60% van het werkelijke finaal energieverbruik is. Ook veel bestaande utiliteitsgebouwen met douches worstelen om aardgasvrij te worden. Het elektrificeren van warmtapwater lijkt niet te passen binnen de huidige installatieruimte en elektrische aansluiting. Ook steeds meer nieuwbouwprojecten dreigen te stranden door netcongestieproblematiek. Dat maakt het allemaal nog niet echt nodig. Wat kan aandacht voor warmtapwater betekenen?

Vaak wordt de warmtapwatervraag gezien als een gegeven dat niet te beïnvloeden is. Mensen willen nu eenmaal comfort. In gedragscommunicatiecampagnes wordt gewezen op de kosten van warmtapwater en de invloed van korter douchen en spaardouches. Hoewel gedrag natuurlijk helpt, kunnen het technische ontwerp van douche- en installatie de variaties in de warmtapwatervraag sterk reduceren.

Wat zijn die ontwerpkeuzes?

  • In de douche: lagere douchedebieten en (in utiliteit) douches met een automatische stop
  • Na de douche: gebruik maken van de warmte uit het wegstromende douchewater
  • Voor de douche: systeemontwerp met aandacht voor verliezen in o.a. distributie
  • Warmtapwater voor flexibiliteit
Minder douchewater opwarmen

Verlagen van het douchedebiet kan steeds vaker zonder comfortverlies. Tot 6 liter per minuut is de comfortbeleving positief. Wanneer de ruimte echt koud is, moet het water wel goed op temperatuur zijn. In woningen zien we een trend naar regendouches, maar ook daar ontwikkelt de markt ‘spaar-regendouches’. Een lager douchedebiet zorgt naast energiebesparing ook voor minder drinkwatervraag. Een thema dat door klimaatverandering steeds relevanter wordt.

Wegstromende warmte uit douchewater hergebruiken

WTW is bekend in ventilatie, maar is ook al meer dan 15 jaar beschikbaar voor douches. Nederland is dé koploper van Europa in ontwikkeling en productie van doucheWTW.

Hoe werkt dit? Bij het douchen stroomt het gebruikte douchewater nog warm door het putje. Een doucheWTW is een warmtewisselaar die koud water voorverwarmt met de warmte uit het wegstromende douchewater. Het voorverwarmde water gaat naar de koud water zijde van de douchemengkraan en/of CV-ketel/boiler/(hybride)warmtepomp. Hierdoor gebruikt u 50% minder gas/elektriciteit voor douchen.

Er zijn verschillende type doucheWTW op de markt, waardoor er voor elke douche een geschikte optie is. In gebouwen met meerdere douches (sport, hotels, zorg), kan één doucheWTW vaak de warmte terugwinnen van meerdere douches.

Energievraag voor warmwater is meer dan douchen

Naast het douchen zelf, hebben installatiekeuzes ook invloed op de energievraag. Zo zal een warmtepomp door de COP de elektriciteitsvraag verlagen. Opslag en distributie verhogen de energievraag. Zonder aandacht voor deze verliezen verdubbelt tot verviervoudigt de douche-energievraag. Het effect is een hoge energierekening, meer koeling, zwaardere belasting van de warmtepomp en comfortverlies.

Doordat warmtapwater het jaarrond is, is warmtapwater ideaal voor het creëren van extra flexibiliteit in zowel winter- als zomer(invoedings)belasting. Vraagreductie geeft minder draaiuren van de warmtepomp en daardoor een lagere gelijktijdigheid. Met slimme opslag van warmtapwater en laden op het moment van overproductie zon, kan het net een grotere penetratiegraad van PV-panelen aan.

Wat brengt aandacht voor warmtapwater

Aandacht voor warmtapwater besparing brengt veel meer dan de 50% energiebesparing met doucheWTW.

Voor warmtenetten en collectieve systemen zorgt aandacht voor tapwater voor een reductie van verliezen, waardoor meer woningen aangesloten kunnen worden en de maximum temperatuur lager kan blijven. Steeds vaker ontstaan er kostenefficiëntere systemen als warmtapwater en ruimteverwarming volledig losgekoppeld worden.

Voor individuele woningen met een warmtepomp levert aandacht voor warmtapwater de volgende kansen:

  • energieprestatiegarantie eenvoudiger
  • kleinere bron (of minder geluid)
  • de belasting van het laagspanningsnet kleiner
  • de bestaande aansluiting voldoende om te elektrificeren
  • de installatie heeft minder ruimte nodig.

Voor bewoners reduceert de energievraag en daarmee direct de energierekening.

Ook kan eenvoudiger een groter deel van de warmtevraag met duurzame elektriciteit worden ingevuld.

De Vereniging Duurzaam Tapwater Nederland is van mening dat het energieaandeel van tapwater niet hoeft op te lopen in het totale energiegebruik van de gebouwde omgeving, maar zelfs kan halveren als gestuurd wordt op energievraag reductie bij warmtapwater en de opbouw van bredere kennis rondom warmtapwater. Met alle positieve effecten op verduurzaming en netcongestievermindering een weg om niet te missen!

Artikel van Vereniging Duurzaam Tapwater Nederland; InstallateursZaken Editie 5 2026